Κακώς επετράπη η επισκεψιμότητα

Ολη η κριτική επικεντρώνεται στην άδεια που δόθηκε από τον υφυπουργό Π. Τατούλη να ανοίξει ο αρχαιολογικός χώρος τα καλοκαίρια του 2004 και 2005 για το κοινό, παρ' όλο που είχαν ζητήσει τον Απρίλιο του 2004 τόσο ο ανασκαφέας του Ακρωτηρίου, ομ. καθηγητής Χρήστος Ντούμας όσο και ο αρχιτέκτων Νίκος Φιντικάκης από το ΥΠΠΟ να μην επιτραπεί για λόγους ασφαλείας η επισκεψιμότητα.

Βεβαίως δεν φαντάζονταν ότι θα μπορούσε να καταρρεύσει τμήμα της οροφής ενός στεγάστρου που έχει μελετηθεί από κορυφαίους επιστήμονες, πολ. μηχανικούς-στατικούς, σεισμολόγους, γεωλόγους, οι περισσότεροι των οποίων είναι καθηγητές στο ΕΜΠ και στο Πανεπιστήμιο. Οι φόβοι τους επικεντρώνονταν στις εργασίες που γίνονταν στο εσωτερικό πατάρι. «Ετρεμε όλο αυτό τον καιρό η ψυχή μας» λένε οι εργαζόμενοι στον χώρο. Εν τούτοις ύστερα από πιέσεις τοπικών παραγόντων και τουριστικών πρακτόρων, όπως φημολογείται, ο υφυπουργός Πολιτισμού Π. Τατούλης, έδωσε την εντολή λειτουργίας του χώρου. Γι' αυτό στην προχθεσινή μακροσκελή ανακοίνωση που εξέδωσε τονίζει ότι στη σύμβαση υπήρχε ρήτρα στην οποία προβλεπόταν ότι «ο ανάδοχος θα εξασφαλίσει τη δυνατότητα επισκεψιμότητας του αρχαιολογικού χώρου καθόλη τη διάρκεια εκτέλεσης του έργου, με τη δημιουργία ειδικών διαδρομών ανάλογα με τις ανάγκες του έργου και του εργοδότη. Αυτό θα γίνεται με προηγούμενη έγγραφη εντολή του Τεχνικού Συμβούλου Διοίκησης Εργου»... «και ρυθμίζεται η επιπλέον αμοιβή του αναδόχου. Στο ίδιο άρθρο της σύμβασης αναφέρεται ότι στην επιπλέον αμοιβή περιλαμβάνονται και οι δαπάνες ασφαλιστικής κάλυψης των επισκεπτών...».

Ωστόσο, επί υπουργίας Ευάγγ. Βενιζέλου ο χώρος έμενε κλειστός. Εξ ου και ο εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ Ν. Αθανασάκης, σε σχετική δήλωσή του σημειώνει ότι «το 2003 με πρόταση της Εφορείας Αρχαιοτήτων και γνωμοδότηση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου, εκδόθηκε υπουργική απόφαση για το κλείσιμο του χώρου για τους επισκέπτες, απόφαση που ανέτρεψε ο κ. Τατούλης». Αλλά «με ποιες εισηγήσεις και ποιες γνωμοδοτήσεις αλήθεια;».

Πολύπλοκη η αναζήτηση ευθυνών

Το στέγαστρο του προϊστορικού οικισμού του Ακρωτηρίου με τα πολυώροφα χωμάτινα σπίτια ήταν ένα από τα πιο φιλόδοξα που έχουν γίνει ποτέ για αρχαιολογικό χώρο. Πρωτοποριακό, βιοκλιματικό, εγκεκριμένο από το ΚΑΣ (1998) και τεράστιο (14.000 τ.μ.), αποτελείται από 14 τόξα και 150.000 μεταλλικές ράβδους. Το τμήμα που κατέρρευσε είναι τα 2/3 του έβδομου τόξου, όπως μας εξήγησε χθες ο αρχιτέκτων Ν. Φιντικάκης (ο οποίος ήταν χθες το μεσημέρι στο σπίτι του στην Αθήνα και επρόκειτο να μεταβεί στη Σαντορίνη· ποτέ δεν συνελήφθη όπως λανθασμένα εγράφη).

Θεωρεί πως η κατάρρευση πρέπει να οφείλεται σε αστοχία υλικών. Το χωροδικτύωμα της οροφής είναι αρθρωτό. Οι μεταλλικές ράβδοι (από ανοξείδωτο χάλυβα, επεξεργασμένοι και πυροβαμμένοι) βιδώνονταν, δεν συγκολλούνταν. Δεν μπορεί να φανταστεί άλλο λόγο κατάρρευσης, δεδομένου ότι τα τέσσερα πρώτα τόξα είχαν συμπεριφερθεί πολύ καλά μετά την επίστρωσή τους με χώμα από τη θηραϊκή γη (για λόγους αισθητικούς, να μην προβάλλει ως ξένο σώμα στο περιβάλλον, αλλά και βιοκλιματικής λειτουργίας), το οποίο ποτιζόταν και είχε φυτρώσει ήδη αγριάδα. Συνεπώς θεωρεί άστοχα όσα ελέχθησαν για το βάρος από το πότισμα του χώματος ως αιτία της πτώσης της οροφής.

Αλλωστε η μελέτη είναι προϊόν ενός βραβευμένου Ερευνητικού Προγράμματος «ASPIRE» (Archeological Sites Protection Implementing Renewable Energies), γιατί θεωρήθηκε «ως πρωτότυπη και καινοτομική παρέμβαση στον αρχαιολογικό χώρο με χρήση ήπιων μορφών ενέργειας».

Το έργο δημοπρατήθηκε (2/1999) από την Αρχαιολογική Εταιρεία με υπεύθυνο από την πλευρά της τον Χρ. Ντούμα. Υστερα από διαγωνισμό ανατέθηκε στην κοινοπραξία κατασκευαστικών εταιρειών J. and Ρ. Ιωάννου και Παρασκευαΐδης, (ΕΛΛΑΣ), ΑΤΕ Κ/Ξ, ΑΒΑΞ Α.Ε., ΑΤΕ ΓΝΩΜΩΝ Α.Ε., IMPREGILO SpA, με το σύστημα της μελετοκατασκευής, δηλαδή η κοινοπραξία συμπλήρωσε την αρχική μελέτη με δικούς της μελετητές. Γι' αυτό οι αναζήτηση των ευθυνών θα είναι πολύπλοκη υπόθεση, καθώς εμπλέκονται πολλοί επιστήμονες, οι περισσότεροι κύρους.

Την επίβλεψη του έργου είχαν οι εταιρείες: Ευθύνη και Ερευνα ΕΠΕ, Ελληνοτεχνική Α.Ε., Τάλως Μελετητική Α.Ε. Τον έλεγχο της διοίκησης του έργου είχε αναθέσει η Αρχαιολογική Εταιρεία σε ένα συμβούλιο ειδικών με προεξάρχοντα τον αρχιτέκτονα Ν. Φιντικάκη (ο οποίος σχεδίασε το βιοκλιματικό στέγαστρο). Το συμβούλιο αποτελούν επίσης οι πανεπιστημιακοί καθηγητές: Ν. Παπαντωνίου, Παν. Καρύδης, Γ. Σταυρακάκης, Κ. Μακρόπουλος, Παύλος Μαρίνος, Βασ. Καββαδίας και Ιω. Λούης.

Θα ολοκληρωνόταν αυτές τις ημέρες

Η υλοποίηση του έργου άρχισε τον Νοέμβριο του 1999 (με προϋπολογισμό 7 δισ. δρχ. και δικαίωμα αύξησης μέχρι 50%). Τελικά κόστισε από Κοινοτικούς και εθνικούς πόρους 40.594.661 ευρώ. Τα δύο πρώτα χρόνια έγιναν εκτεταμένες ανασκαφές στα σημεία θεμελίωσης του έργου. Θεμελιώθηκε εντός του αρχαιολογικού χώρου με κολόνες διαμέτρου 80 εκ. και βάθους 20 μ., οι οποίες διαπερνούσαν κατά πολύ το σαθρό υπέδαφος της θηραϊκής γης ακριβώς για να παρέχουν στατική επάρκεια.

Αυτές τις μέρες το έργο τελείωνε και έβγαιναν και τα τελευταία πατάρια εργασίας.

Ο υφυπουργός Πολιτισμού με κλιμάκιο ειδικών επισκέφθηκε αμέσως μετά το συμβάν τον χώρο και ανακοίνωσε τη συγκρότηση Επιτροπής από αρμόδια στελέχη του ΥΠΠΟ, εκπροσώπους ΕΜΠ και του ΤΕΕ, η οποία θα διερευνήσει τα αίτια του δυστυχήματος και θα εκδώσει πόρισμα. Ο χώρος βεβαίως έκλεισε. Το ΤΕΕ συγκρότησε δική του επιστημονική επιτροπή στην οποία μετέχουν οι: Ιωάννης Βάγιας (καθηγητής Δομοστατικής ΕΜΠ), Γεώργιος Γκαζέτας (καθηγητής Γεωτεχνικής του ΕΜΠ), Εμμανουήλ Βουγιούκας (επιστημονικός συνεργάτης ΕΜΠ) και Ρωμύλος Ντώνας (λέκτορας ΑΠΘ).

Η Αρχαιολογική Εταιρεία προφανώς για να αποτρέψει όσους επιθυμούν να την εμπλέξουν (δεδομένου ότι σήμερα δίνει συνέντευξη Τύπου ο υφυπουργός Π. Τατούλης), ανακοίνωσε ότι «έχει αναλάβει τη λογιστική και ταμειακή διεκπεραίωση της κατασκευής του στεγάστρου κατόπιν αναθέσεως υπό του Δημοσίου και κατά τους διαχειριστικούς κανόνες του Δημοσίου Λογιστικού και της Ευρωπαϊκής Ενώσεως». Και προσθέτει: «Η ιδέα της κατασκευής, ο σχεδιασμός, η εκτέλεση, η παρακολούθηση, η έγκριση και η παραλαβή του στεγάστρου έγινε και γίνεται από τα αρμόδια εντεταλμένα όργανα του Δημοσίου, σύμφωνα με τη νομοθεσία που ισχύει στο κράτος».

Για τη διερεύνηση του δυστυχήματος ο ΣΥΝ θέτει μια σειρά ερωτημάτων στον πρωθυπουργό που αφορούν στον τρόπο ανάθεσης του έργου (απ' ευθείας ανάθεση, όχι διεθνής διαγωνισμός), στην τεχνολογία της κατασκευής και γιατί η πιλοτική κατασκευή δεν χρησιμοποιήθηκε για την εξαγωγή των αναγκαίων συμπερασμάτων και γιατί δεν επελέγη ελαφριά κατασκευή αντί της βαριάς με πολλαπλάσιο μάλιστα κόστος.